Yüksək qan təzyiqi (hipertoniya): səbəbləri, dərəcələri və nə vaxt həkimə müraciət etməliyik?
Dr. Günay Məhərrəmzadə, Kardioloq, Referans Poliklinik Nəsimi filialı
Özünüzü tam sağlam hiss edə bilərsiniz, amma qan təzyiqiniz yenə də yüksək ola bilər. Hipertoniya illər boyu heç bir əlamət vermədən inkişaf edir və məhz buna görə “səssiz qatil” adlandırılır. Bu müddət ərzində ürək, beyin, böyrəklər və damarlar sezilmədən zədələnə bilər, xəstəlik çox vaxt insult və ya infarkt kimi ciddi ağırlaşmalar baş verdikdən sonra aşkar olunur. Bu yazıda hipertoniyanın nə qədər yayıldığını, qan təzyiqi normalarını, səbəblərini və nə vaxt həkimə müraciət etmək lazım olduğunu izah edirik.
Hipertoniya dünyada ən geniş yayılmış xroniki xəstəliklərdən biridir - yetkin insanların təxminən hər üç nəfərindən birində yüksək qan təzyiqi müşahidə olunur. Yaş artdıqca risk daha da yüksəlir, lakin xəstəlik gənclərdə də rast gəlinir. Təəssüf ki, bir çox insan xəstə olduğunu bilmədiyi üçün müntəzəm müayinə xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Qan təzyiqi norması və hipertoniyanın dərəcələri
Sağlam insan üçün ideal qan təzyiqi təxminən 120/80 mmHg və aşağısı hesab olunur. Bu göstərici yüksəldikcə risk də artır. Aşağıdakı cədvəl qan təzyiqinin hansı aralıqda hansı mərhələyə uyğun gəldiyini göstərir:
|
Kateqoriya |
Qan təzyiqi (mmHg) |
|
Optimal |
120/80 və aşağı |
|
Normal |
120–129 / 80–84 |
|
Yüksək normal |
130–139 / 85–89 |
|
I dərəcəli hipertoniya |
140–159 / 90–99 |
|
II dərəcəli hipertoniya |
160–179 / 100–109 |
|
III dərəcəli hipertoniya |
>180 / >110 |
|
İzolə olunmuş sistolik hipertoniya |
>140 / <90 |
Hipertoniya niyə əlamətsiz keçir?
Hipertoniyanın ən çətin tərəfi budur: insan özünü tamamilə normal hiss edə bilər, halbuki qan təzyiqi artıq təhlükəli səviyyədədir. Məhz buna görə xəstəlik çox vaxt yalnız insult, infarkt kimi ağır fəsadlar baş verdikdən sonra aşkarlanır. Bu səbəbdən qan təzyiqini yalnız özünüzü necə hiss etdiyinizə görə deyil, müntəzəm ölçmələrlə izləmək lazımdır.
Hipertoniyaya səbəb ola biləcək ən çox rast gəlinən amillər:
- Həddindən artıq duz qəbulu
- Artıq bədən çəkisi
- Fiziki hərəkətsizlik
- Stress
- Siqaret çəkmək
- Alkoqol istifadəsi
- Qeyri-sağlam qidalanma
- İrsi meyillilik
Şəkərli diabet və böyrək xəstəlikləri də hipertoniya riskini artırır. Yaş artdıqca damarların elastikliyi azalır və qan təzyiqinin yüksəlmə ehtimalı yüksəlir - xüsusilə 40 yaşdan sonra müntəzəm təzyiq ölçülməsi vacibdir. Bununla yanaşı, son illərdə qeyri-sağlam həyat tərzi səbəbindən gənclərdə də hipertoniya halları artmaqdadır.
Aşağıdakı vərdişlər hipertoniyanın həm qarşısını almağa, həm də diaqnoz qoyulduqdan sonra nəzarətdə saxlamağa kömək edir:
- Sağlam qidalanmaq və duz qəbulunu azaltmaq
- Normal bədən çəkisini qorumaq
- Həftədə ən azı 2 saat fiziki aktiv olmaq
- Siqaret və alkoqoldan uzaq durmaq
- Stresi idarə etmək
- Həkimin təyin etdiyi müalicəyə müntəzəm riayət etmək
Hipertoniya niyə “səssiz qatil” adlanır?
Çünki əksər hallarda heç bir əlamət vermədən illərlə inkişaf edir və insan özünü tam sağlam hiss edə bilər. Xəstəlik çox vaxt yalnız insult və ya infarkt kimi ağır fəsadlar baş verdikdən sonra aşkarlanır.
Qan təzyiqimi nə qədər tez-tez yoxlatdırmalıyam?
Sağlam insanlara ildə ən azı bir dəfə qan təzyiqini ölçdürmək tövsiyə olunur. Risk qrupunda olanlar və hipertoniya diaqnozu qoyulmuş xəstələr isə həkimin məsləhətinə uyğun olaraq daha tez-tez, bəzən ev şəraitində gündəlik ölçmələr aparmalıdır.
Hipertoniyanın qarşısını almaq mümkündürmü?
Bəli. Sağlam qidalanma, duz qəbulunun azaldılması, normal çəki, mütəmadi fiziki aktivlik, siqaret və alkoqoldan uzaq durmaq və stressin idarə olunması hipertoniyanın həm qarşısının alınmasında, həm də nəzarətdə saxlanılmasında əsas rol oynayır.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
- Təkrar ölçmələrdə qan təzyiqiniz 180/110 mmHg-i keçirsə (III dərəcəli hipertoniya)
- Hipertoniya diaqnozunuz varsa və həkimin təyin etdiyi nəzarət qrafikinə əməl etməmisinizsə
- 40 yaşdan yuxarısınızsa və qan təzyiqinizi uzun müddətdir ölçdürməmisinizsə
- Ailənizdə hipertoniya, şəkərli diabet və ya böyrək xəstəliyi tarixçəsi varsa
Nəticə
Müalicə olunmayan hipertoniya insult, ürək infarktı, ürək çatışmazlığı, böyrək çatışmazlığı, görmə qabiliyyətinin zəifləməsi və damar zədələnmələri kimi həyati təhlükəli fəsadlara səbəb ola bilər. Erkən diaqnoz və düzgün müalicə bu riskləri əhəmiyyətli dərəcədə azaldır - qan təzyiqinizi müntəzəm yoxlatmaq ən doğru addımdır.
Növbəti addım
Qan təzyiqinizi yoxlatmaq və ya mütəxəssis məsləhəti üçün bizimlə əlaqə saxlayın: Çağrı Mərkəzi: *0033
Dr. Günay Məhərrəmzadə, Kardioloq, Referans Poliklinik Nəsimi filialı
Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və həkim müayinəsini əvəz etmir.