Şəkərli diabet: Diabet nə qədər yayılıb? Diabetin müalicəsi necə aparılır?
T.Ü.F.D Dr. Nərmin İsmayılova, Endokrinoloq, Referans Endokrin və Cərrahi Mərkəz
Susuzluq hissi keçmir, gecələr dəfələrlə ayaqyoluna qalxırsınız, yoxsa sadəcə yorğunsunuz? Şəkərli diabet uzun müddət heç bir nəzərəçarpan əlamət vermədən inkişaf edə bilər və bir çox insan xəstəliyin mövcudluğunu yalnız fəsadlar yarandıqdan sonra öyrənir. Bu yazıda diabetin növlərini, əlamətlərini, diaqnostika üsullarını və müalicə yollarını izah edirik.
Diabet nə qədər yayılıb?
Şəkərli diabet müasir dövrün ən geniş yayılmış xroniki xəstəliklərindən biridir. Dünyada olduğu kimi, Azərbaycanda da bu xəstəlikdən əziyyət çəkən insanların sayı ildən-ilə artır. Müasir həyat tərzi, qeyri-sağlam və fast food qidalanma, oturaq həyat tərzi, fiziki aktivliyin azalması və piylənmənin artması diabetin daha gənc yaşlarda rast gəlinməsinə səbəb olur. Məhz bu səbəbdən diabet Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı tərəfindən “səssiz epidemiya” kimi qiymətləndirilir.
Şəkərli diabet müasir dövrün ən geniş yayılmış xroniki xəstəliklərindən biridir. Dünyada olduğu kimi, Azərbaycanda da bu xəstəlikdən əziyyət çəkən insanların sayı ildən-ilə artır. Müasir həyat tərzi, qeyri-sağlam və fast food qidalanma, oturaq həyat tərzi, fiziki aktivliyin azalması və piylənmənin artması diabetin daha gənc yaşlarda rast gəlinməsinə səbəb olur. Məhz bu səbəbdən diabet Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı tərəfindən “səssiz epidemiya” kimi qiymətləndirilir.
Erkən mərhələdə aşkar edildikdə xəstəliyi uğurla nəzarətdə saxlamaq və ağırlaşmaların qarşısını almaq mümkündür.
Şəkərli diabetin növləri
1-ci tip diabet
Autoimmun xəstəlikdir və daha çox uşaqlarda, yeniyetmələrdə və gənclərdə rast gəlinir. Bu zaman mədəaltı vəz insulin ifraz edə bilmir və xəstənin ömürboyu insulin müalicəsinə ehtiyacı olur.
2-ci tip diabet
Bütün diabet hallarının böyük əksəriyyətini təşkil edir. Bu zaman mədəaltı vəz tərəfindən insulin ifrazı qismən azalır və hüceyrələrin insulinə qarşı həssaslığı azalır. Əsas risk faktorlarına artıq çəki, abdominal piylənmə, fiziki hərəkətsizlik, qeyri-sağlam qidalanma, yüksək arterial təzyiq, irsi meyillilik və yaşın artması daxildir. Son illərdə piylənmənin artması səbəbindən 2-ci tip diabet artıq gənclər və yeniyetmələr arasında da daha tez-tez müşahidə olunur.
1-ci tip diabet
Autoimmun xəstəlikdir və daha çox uşaqlarda, yeniyetmələrdə və gənclərdə rast gəlinir. Bu zaman mədəaltı vəz insulin ifraz edə bilmir və xəstənin ömürboyu insulin müalicəsinə ehtiyacı olur.
2-ci tip diabet
Bütün diabet hallarının böyük əksəriyyətini təşkil edir. Bu zaman mədəaltı vəz tərəfindən insulin ifrazı qismən azalır və hüceyrələrin insulinə qarşı həssaslığı azalır. Əsas risk faktorlarına artıq çəki, abdominal piylənmə, fiziki hərəkətsizlik, qeyri-sağlam qidalanma, yüksək arterial təzyiq, irsi meyillilik və yaşın artması daxildir. Son illərdə piylənmənin artması səbəbindən 2-ci tip diabet artıq gənclər və yeniyetmələr arasında da daha tez-tez müşahidə olunur.
Hamiləlik diabeti
Hamiləlik dövründə, adətən 24-28-ci həftələrdə yaranan və həm ana, həm də körpə üçün müəyyən risklər yarada bilən vəziyyətdir. Vaxtında aşkar olunub nəzarətdə saxlanıldıqda əksər hallarda uğurlu nəticə əldə etmək mümkündür.
Hamiləlik dövründə, adətən 24-28-ci həftələrdə yaranan və həm ana, həm də körpə üçün müəyyən risklər yarada bilən vəziyyətdir. Vaxtında aşkar olunub nəzarətdə saxlanıldıqda əksər hallarda uğurlu nəticə əldə etmək mümkündür.
Diabetin əlamətləri
Diabetin ən çox rast gəlinən əlamətləri:
- Susuzluq hissi
- Tez-tez sidiyə çıxma
- Ağız quruluğu
- Səbəbsiz yorğunluq
- Bulanıq görmə
- Ayaq ağrıları
- Yaraların gec sağalması
- Bəzi hallarda səbəbsiz çəki itkisi
Lakin bəzi hallarda bu əlamətlər olmaya da bilər. Belə əlamətlər müşahidə olunduqda mütləq həkim-endokrinoloqa müraciət etmək lazımdır.
Diabetin ən çox rast gəlinən əlamətləri:
- Susuzluq hissi
- Tez-tez sidiyə çıxma
- Ağız quruluğu
- Səbəbsiz yorğunluq
- Bulanıq görmə
- Ayaq ağrıları
- Yaraların gec sağalması
- Bəzi hallarda səbəbsiz çəki itkisi
Lakin bəzi hallarda bu əlamətlər olmaya da bilər. Belə əlamətlər müşahidə olunduqda mütləq həkim-endokrinoloqa müraciət etmək lazımdır.
Diabetin diaqnozu necə qoyulur?
Şəkərli diabetin diaqnozu sadə laborator analizlərlə qoyulur. Aclıq qan şəkərinin ölçülməsi, HbA1c (qlikozilləşmiş hemoqlobin) analizi və lazım gəldikdə oral qlükoza tolerantlıq testi diaqnostikada əsas üsullardır. Xüsusilə risk qrupunda olan şəxslərin heç bir şikayəti olmasa belə mütəmadi müayinədən keçməsi tövsiyə edilir.
Şəkərli diabetin diaqnozu sadə laborator analizlərlə qoyulur. Aclıq qan şəkərinin ölçülməsi, HbA1c (qlikozilləşmiş hemoqlobin) analizi və lazım gəldikdə oral qlükoza tolerantlıq testi diaqnostikada əsas üsullardır. Xüsusilə risk qrupunda olan şəxslərin heç bir şikayəti olmasa belə mütəmadi müayinədən keçməsi tövsiyə edilir.
Nəzarətsiz diabet hansı fəsadlara səbəb olur?
Qan şəkəri uzun müddət yüksək qaldıqda aşağıdakı ciddi ağırlaşmalar inkişaf edə bilər:
- Ürək-damar xəstəlikləri və insult
- Böyrək çatışmazlığı
- Görmə qabiliyyətinin zəifləməsi və korluq
- Sinir sistemi zədələnmələri
- Diabetik ayaq və amputasiya
Lakin düzgün müalicə və davamlı nəzarət sayəsində bu ağırlaşmaların böyük hissəsinin qarşısını almaq mümkündür.
Qan şəkəri uzun müddət yüksək qaldıqda aşağıdakı ciddi ağırlaşmalar inkişaf edə bilər:
- Ürək-damar xəstəlikləri və insult
- Böyrək çatışmazlığı
- Görmə qabiliyyətinin zəifləməsi və korluq
- Sinir sistemi zədələnmələri
- Diabetik ayaq və amputasiya
Lakin düzgün müalicə və davamlı nəzarət sayəsində bu ağırlaşmaların böyük hissəsinin qarşısını almaq mümkündür.
Diabetin müalicəsi necə aparılır?
Diabetin müalicəsi yalnız dərman qəbulundan ibarət deyil. Müalicənin ayrılmaz hissəsinə bunlar daxildir:
- Sağlam qidalanma
- Müntəzəm fiziki aktivlik
- Bədən çəkisinin normada saxlanılması
- Siqaretdən uzaq durmaq
- Qan şəkərinin mütəmadi izlənməsi
- Həkim təyinatına riayət edilməsi
Müasir dövrdə davamlı qlükoza monitorinqi (CGM), insulin pompaları və yeni nəsil dərman preparatları diabetin idarə olunmasını daha effektiv və təhlükəsiz etmişdir.
Diabetin müalicəsi yalnız dərman qəbulundan ibarət deyil. Müalicənin ayrılmaz hissəsinə bunlar daxildir:
- Sağlam qidalanma
- Müntəzəm fiziki aktivlik
- Bədən çəkisinin normada saxlanılması
- Siqaretdən uzaq durmaq
- Qan şəkərinin mütəmadi izlənməsi
- Həkim təyinatına riayət edilməsi
Müasir dövrdə davamlı qlükoza monitorinqi (CGM), insulin pompaları və yeni nəsil dərman preparatları diabetin idarə olunmasını daha effektiv və təhlükəsiz etmişdir.
Tez-tez verilən suallar
Şəkərli diabetin neçə növü var?
Üç əsas növü var: 1-ci tip diabet, 2-ci tip diabet və hamiləlik diabeti. Ən geniş yayılmışı 2-ci tip diabetdir.
Kimlər diabetə daha çox meyllidir?
Artıq çəkisi və abdominal piylənməsi olanlar, fiziki cəhətdən az aktiv olanlar, qeyri-sağlam qidalananlar, yüksək arterial təzyiqi olanlar, irsi meyilliliyi olanlar və yaşı böyük olan şəxslər risk qrupuna daxildir.
Hamiləlik diabeti təhlükəlidirmi?
Hamiləlik diabeti həm ana, həm də körpə üçün müəyyən risklər yarada bilər. Lakin vaxtında aşkar olunub nəzarətdə saxlanıldıqda əksər hallarda uğurlu nəticə əldə etmək mümkündür.
Şəkərli diabetin neçə növü var?
Üç əsas növü var: 1-ci tip diabet, 2-ci tip diabet və hamiləlik diabeti. Ən geniş yayılmışı 2-ci tip diabetdir.
Kimlər diabetə daha çox meyllidir?
Artıq çəkisi və abdominal piylənməsi olanlar, fiziki cəhətdən az aktiv olanlar, qeyri-sağlam qidalananlar, yüksək arterial təzyiqi olanlar, irsi meyilliliyi olanlar və yaşı böyük olan şəxslər risk qrupuna daxildir.
Hamiləlik diabeti təhlükəlidirmi?
Hamiləlik diabeti həm ana, həm də körpə üçün müəyyən risklər yarada bilər. Lakin vaxtında aşkar olunub nəzarətdə saxlanıldıqda əksər hallarda uğurlu nəticə əldə etmək mümkündür.
Bu əlamətlər müşahidə olunduqda həkim-endokrinoloqa müraciət edin
- Davamlı susuzluq hissi, tez-tez sidiyə çıxma və ağız quruluğu
- Səbəbsiz yorğunluq, bulanıq görmə və ya səbəbsiz çəki itkisi
- Ayaq ağrıları və ya yaraların gec sağalması
- Risk qrupundasınızsa (irsi meyillilik, artıq çəki, yüksək təzyiq) - şikayətiniz olmasa belə, mütəmadi müayinədən keçin
Nəticə
Şəkərli diabet vaxtında aşkar edildikdə və düzgün idarə olunduqda insanın normal və aktiv həyat sürməsi tam mümkündür. Ən güclü silah isə maariflənmə, erkən diaqnoz və sağlam həyat tərzidir.
Şəkərli diabet vaxtında aşkar edildikdə və düzgün idarə olunduqda insanın normal və aktiv həyat sürməsi tam mümkündür. Ən güclü silah isə maariflənmə, erkən diaqnoz və sağlam həyat tərzidir.
Növbəti addım
Qan şəkərinizi yoxlatmaq və ya endokrinoloq məsləhəti üçün bizimlə əlaqə saxlayın: Çağrı Mərkəzi: *0033
T.Ü.F.D Dr. Nərmin İsmayılova, Endokrinoloq, Referans Endokrin və Cərrahi Mərkəz
Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və həkim müayinəsini əvəz etmir.